الفصل الثانىفي انقسامات العلّة تعريف علت تامه و ناقصه متن تنقسم العلّة إلى تامّةٍ وناقصةٍ . فالعلّة . . . في تحقّقه لا على جميعه . ترجمه علت به تامه و ناقصه تقسيم مىشود . علت تامه ، علتى است كه مشتمل بر همهء چيزهايى است كه معلول بر آن متوقف است ؛ به گونه‌اى كه براى معلول با وجود آن علت راهى نماند مگر آن كه موجود شود . و علت ناقصه ، علتى است كه مشتمل بر بعض چيزهايى است كه معلول در تحقق خود بر آن متوقف است ، نه بر همهء آن . شرح اگر فرض كنيم اتومبيل خاموشى با حركت دادن دو نفر به حركت در مىآيد آن دو نفر علت تامهء حركت اتومبيل خواهند بود و حركت اتومبيل معلولى خواهد بود كه متوقف بر حركت دادن اين دو نفر خواهد بود . در اين فرض علت مشتمل بر همهء آنچه كه معلول بدان توقف دارد مىباشد ، كه آن را « علت تامه » مىنامند .